Antwerpen - Het is officieel. Ik ben een funeraire fotograaf. Voor 1 dag toch. Zo’n fotografiesessie op een kerkhof blijft een beetje dubbel. Maar ik ben absoluut niet de enige die zich aangetrokken voelt tot de stilte, de mysterieuze sfeer en de imposante praalgraven op binnen- en buitenlandse begraafplaatsen. Er zijn boeken over verschenen en er bestaan gespecialiseerde websites waar kerkhoffotografen hun beelden, locaties en tips delen. Business as usual, dus. De dood is, naast een deel van het leven, ook een deel van onze cultuur. En dus ook van de fotografiecultuur. Opnieuw stel ik mij open voor zoveel mogelijk soorten fotografie. Om te ontdekken en te ervaren. Dus zet ik mijn dubbel gevoel even opzij en jaag ik vandaag op begraafplaatsprentjes.
Antwerpen heeft met het Schoonselhof één van de mooiste dodenakkers van het land. Het is de laatste rustplaats van onder anderen ‘nonkel’ Bob Davidse, Herman De Coninck, Robbe De Hert, Willem Elschot, Ferre Grignard, La Esterella, Jef Nys, Nicole Van Goethem en Paul van Ostaijen, om er maar een paar te noemen. Veel van deze bekende namen zijn terug te vinden op perk R — zeg maar de BV-afdeling van het Schoonselhof. Soms is het een beetje zoekwerk. Zo miste ik het graf van Ferre Grignard, de Antwerpse muzikale hippie en jarenlang onderdeel van het meubilair van jazzcafé De Muze. Sorry, Ferre.
Elke begraafplaats met opvallende 19e-eeuwse grafmonumenten wordt vergeleken met hét schoolvoorbeeld van de dodenakker als cultureel (en dus ook toeristisch) erfgoed: het Cimetière du Père-Lachaise in het hart van Parijs. Met het Schoonselhof, gelegen in de Antwerpse districten Hoboken en Wilrijk, is dat niet anders. Het prachtige park met zijn bomenrijen, bloemenperken en imposante monumenten lijkt inderdaad op een meer landelijke versie van de grootste begraafplaats van Parijs.
Koopje
In 1911 kocht de stad Antwerpen, op initiatief van Frans Van Kuyck, het kasteeldomein Schoonselhof voor 807.740 Belgische frank – omgerekend zo’n 20.000 euro. Van Kuyck was niet alleen kunstschilder, maar ook schepen voor Schone Kunsten tussen 1895 en zijn overlijden in 1915. Hij was de drijvende kracht achter de omvorming van het domein tot parkbegraafplaats, maar is vooral bekend als de man die in Antwerpen de traditie invoerde om Moederdag te vieren op 15 augustus, en niet – zoals in de rest van België – op de tweede zondag van mei.
Praalgraven
De geschiedenis van het Schoonselhof is onlosmakelijk verbonden met die van vroegere Antwerpse begraafplaatsen, zoals die van Stuivenberg en het Kielkerkhof – of beter gezegd: met hun verdwijning. Toen het Kielkerkhof in 1936 werd gesloten, werden heel wat opvallende praalgraven overgebracht naar het nieuwe Schoonselhof.
Hendrik Conscience (1812–1883)
De schrijver van De Leeuw van Vlaenderen (1838), De Loteling (1850) en Baes Gansendonck (1850) neemt een prominente plaats in op het Schoonselhof. Conscience werd oorspronkelijk begraven op het Kielkerkhof. Drie jaar later kwam boven zijn grafkelder een gedenkzuil van beeldhouwer Frans Joris. Zijn stoffelijk overschot én het grafmonument werden bij de ontruiming van het Kielkerkhof overgebracht naar het Schoonselhof.
Léopold De Wael (1823–1892)
De liberale Léopold De Wael stond twintig jaar aan het roer van Antwerpen en drukte zijn stempel op het stadsbeeld. Onder zijn burgemeesterschap verrezen het Koninklijk Atheneum, het Museum voor Schone Kunsten, het Stuyvenbergziekenhuis en het Plantin-Moretusmuseum. Ook de introductie van de tram is aan hem te danken. De Wael kreeg aanvankelijk een rustplaats op het Kielkerkhof, maar werd later overgebracht naar het Schoonselhof. Zijn monument, ontworpen door beeldhouwer Georges Geefs en architect Eugène Geefs, staat centraal op een rotonde waar meerdere lanen samenkomen. Het is een subtiele verwijzing naar het lineaire stratenpatroon dat De Wael in zijn stad invoerde. Op het Antwerpse Zuid draagt het plein aan het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA) zijn naam.
Familie Bracht
De van oorsprong Duitse koopmansfamilie Bracht vergaarde een fortuin met rubber in de Congo-Vrijstaat van Leopold II en met palmolie uit Indonesië, Ivoorkust en Nieuw-Guinea. Stamvader Theodor Bracht vestigde zich midden 19e eeuw in Antwerpen. Eén van zijn nakomelingen, baron Charles-Victor Bracht (1915–1978), werd in 1978 ontvoerd in een Antwerpse parkeergarage en later vermoord teruggevonden op een stortplaats in Oelegem. Ook zijn stoffelijk overschot werd bijgezet in het familiegraf van de Brachts op het Schoonselhof.
Op stap
Voor bezoekers die meer willen leren over deze en andere historische figuren biedt het Schoonselhof verschillende themawandelingen aan. Deze zijn beschikbaar via de ErfgoedApp, te downloaden op je smartphone. Met de app kun je kiezen uit wandelingen zoals Schoonselhof Beroemd, die een tocht door de tijd en de geschiedenis van de stad biedt. En Schone Kunsten op het Schoonselhof, die langs de graven van vijftien bekende en minder bekende schilders uit de KMSKA-collectie leidt.
Militairen
Daarnaast zijn er op het Schoonselhof militaire ereperken te vinden, waaronder de Commonwealth War Graves, met de graven van 1.557 Britse Commonwealth-militairen die sneuvelden tijdens de wereldoorlogen. Ook meer dan 1.000 Belgische soldaten uit beide oorlogen vonden hier hun laatste rustplaats, samen met geallieerde soldaten uit Frankrijk, Italië, Polen, Portugal en Rusland. De Duitse soldaten werden overgebracht naar begraafplaatsen in Vladslo (WO I) en Lommel (WO II).
Het park wordt ecologisch beheerd – met bijvoorbeeld schapen die in de zomer de grachtkanten begrazen – wat bijdraagt aan de serene en natuurlijke sfeer van het gebied.
Reactie plaatsen
Reacties